AhmedRefik, Türk İdaresinde Bulgaristan, İstanbul 1933.
Aktepe, Münir, "XIV ve XV. Asırlarda Rumeli’nin Türkler Tarafından İskanına Dalr’’,rW,X, (1953], s. 299-312.
Ayverdi, Ekrem Hakkı, Avrupa'da Osmanlı Mi'mârî Eserleri: Bulgaristan. Yunanistan, Arnavutluk, İstanbul 1982.
Barkan, Ömer Lütfi, "Osmanlı İmparatorluğu’nda Bir İkan ve Kolonizasyon Metodu Olarak Vakıflar ve Temlikler”, İFM, Xl/l-4 (1949), s. 524-569.
Ercan, Yavuz, Osmanlı İmparatorluğunda Bulgarlar ve Voynuklar, Ankara 1986. Eylce,Semavi, "Bulgaristan’da Türk Mimarisi”, TDVİA, c. 6. s. 403-408.
Cökbilgin, M. Tayyib, Rumeli'de Yürükler, Tatarlar, ve Evlâd-ı Fatihân, İstanbul 1957.
Kkbilgin, M. Tayryib, XV-XVI. Asırlarda Edirne ve Paşa Livası, Vakıflar-Mülkler-Mukataalar, İstanbul 1952.
Halaçoğlu, Yusuf, "Bulgaristan - Osmanlı Dönemi”, TDVİA, c. 6. s. 396-399.
Halaçoğlu, Yusuf, "XVI. Yüzyılda Sosyal, Ekonomik ve Dernografiı^ Balkanlar’da Bazı Osmanlı Şehirleri", Belleten, Llll /207-208 (
Hotinli, Rauf Ahmed, "Bulgaristan", İ.A., c. 2, s. 801-803.
İnalcık, Halil, Tanzimat ve Bulgar Meselesi, Ankara 1943.
Ipşirli, Mehmet, "Bulgaristan Vakıfları", TDVlA, c. 6. s. 401-403.
İpşirli, Mehmet, "Bulgaristan'daki Türk Vakıflarının Durumu", Be//eten, lii|.
208(1989), s. 679-707. ’
Keskioğlu, Osman, Bulgaristan'da Türkler, Ankara 1985.
Kiel, Michael, "Urban Development in Bulgaria in the Turkish Period:TheP| of Turkish Architecture in the Process", Internationa! Journal of Turk. Studies, IV/2 (1989), s. 79-129. ^
Kurat, Akdes Nimet, "Bulgaristan", İ.A., c. 2, s. 796-801.
Shaw, Stanford )., Betvveen 0!d and New, The Ottoman Empire underSultanStlit, m, 1789-1807, Cambridge, Massachusetts, 1971.
Sugar, Peter, South Eastern Europe under the Ottoman Rule, Cambridge, 1984, Şahin, İlhan- Feridun Emecen- Yusuf Halaçoğlu, "Turkish Settelements in Rumelia (Bulgaria) in the 15th and 16th Centuries", Internationaljoumlt^ Turkish Studies, lV/2 (1989), s. 23-42.
The Council of Europe, "15th-18th Centuries" The Black Sea: A Historyııl Interactions, The Counsil of Europe, Gyldendal Publications, Norveç, 2004.
OSMANLI İDARESİNDE YUNANİSTAN
Doç. Dr. Erhan Aiyoncu Marmara Üniversitesi
OsmanlIlar, Rumeli’ye geçmeye başladıklarında Balkanlar’ın büyük bir bölümü Sırp hâkimiyetindeydi. Ancak bu krallığın kurucusu Duşan’ın ölümünden sonra Sırp Krallığı parçalandı ve ortaya birçok prenslik ve despotluk çıktı. Bizans da Mora'yı tekrar ele geçirdi. Bugünkü Yunanistan'ın diğer bölgeleri de Venediklilerin, Sırpların, Bulgarların, Makedonlarm ve Arnavutların elindeydi. Bu bölgede Rumlar ile birlikte Makedonlar, Arnavutlar, Bulgarlar ve Sırplar bulunuyorlardı. İlk Yunan devletinin kurulduğu ve bugün de Yunanistan'ın en önemli bölgesi olan Mora’nın nüfusunun yarısı Arnavut'tu, OsmanlIların Mora’yı ele geçirdikten sonra yaptıkları vergi sayımında kimin Rum, kimin Arnavut olduğu açıkça yazıldığı için bu husus bariz bir şekilde görülmektedir.
1350'li yıllarda Rumeli’ye geçerek, yerleşmeye başlayan OsmanlIlar, kısa süre içerisinde Dedeağaç, Dimetoka ve çevresini ele geçirip, daha sonra Evrenos Gazi idaresinde ilerleyerek Gümülcine’yi fethettiler. 1371’de Çirmen savaşını kazanan OsmanlI kuvvetleri İskeçe, Kavala, Drama, Serez ve Borla’yı kontrolleri altına aldılar. II. Murad zamanında Selanik, Yanya, Manastır ve Teselya gibi yerler kesin olarak Osmanlı topraklarına katıldı. Fatih devrinde, 1458 ve 1460 seferleriyle Bizans hanedanına mensup iki despotun idaresinde olan Mora ele geçirildi. Venediklilerin elinde kalan son önemli noktalar olan Modon, Koron ve înebahtı da II. Bâyezid tarafından fethedildi.
Bu bölgelerin OsmanlIların eline geçmesi Balkanlar’daki diğer yerlerde olduğu gibi, burada da Ortodoksluğun yaşamasını sağladı. Balkanlarda, OsmanlIlarla siyasi rekabete giren iki Hıristiyan devlet, Macarlar ve Venedikliler aynı zamanda Katolikliği de yayıldıkları yerlere götürüyorlardı. Osmanlı fethinden sonra, bugünkü Yunanistan’ın bulunduğu sahalarda kargaşa sona erdi ve buralara mutlak bir devlet hakimiyeti ile birlikte barış ve huzur geldi. Böylece bu bölge-Ifrde ticaret ve şehir hayatı gelişti. Buralarda yaşayan Arnavut, Rum, Bulgar ve
: 5İ-F.- ■ F 'M'
Makedonlar refah içerisinde, tek bir devletin çatısı altında huzurlu bir kavuştular.
Yunanistan’a Türk İskânı
OsmanlIlar, Balkanlar'da fethettikleri yerlere Anadolu'dan Türk nüfusup-rüp yerleştirerek, o topraklarda kalıcı olma siyasetini izlediler. 1. Muradde(J den itibaren Batı Anadolu bölgesindeki birçok Yörük (Türkmen) aşireti Drama, Kavala, Gümülcine, Dimetoka, Selanik, Manastır gibi bölgelere yerij^ rildi. OsmanlIların vergi nüfusunu tespit için bu bölgelerde yaptıkları sayımij bakıldığında Tanrıdağı, Selanik, Ofcabolu Yörükleri gibi birçok Türkmen aşi^^ ve bunların yerleşik hayata geçmiş olan kısımları açıkça görülür. Yerleşikhjyj ta geçenler, yaşadıkları yerlere Anadolu'dan geldikleri bölgelerin Saruhanlu (Manisa), Canikli (Samsun), Göynüklü, Geredelü, Hamidlü Burdur ve çevresi). Söğütlü vs.) ve mensup oldukları aşiretlerin (Döjfp Danişmendlü, Bayat, Salur, Bayındır, Eymür vs.) veya beyleri ile dini önderlerijj isimlerini vermişlerdir.
Vergi sayım defterlerinden, Fatih döneminde bölgede büyük bir Türk nûfıı. sun bulunduğu görülür. Örneğin, Gümülcine, Serez ve Dimetoka gibi bölgelerılf Türkler, buralarda yaşayan Hıristiyanlardan üç-dört misli daha kalabalıktı.X|Jt yüzyıl sonlarına ait kayıtlardan ise Selanik, Manastır ve Yanya gibi bölgelerde Türklerin, buralardaki diğer milletlerden daha fazla nüfusa sahip ı şılıyor.
Mora’nın Kaybedilmesi ve Yeniden Fethi
II. Viyana bozgunundan sonra imzalanan Karlofça Antlaşması (1699)ile Mora Venediklilere bırakıldı. Ancak Osmanlı İmparatorluğu kendini toparlar toparlamaz Karlofça'nın rövanşı için atağa geçti ve ilk olarak 1711’de Ruslan Prut'ta mağlup ederek, Azak'ı geri aldı. Ardından sıra Avusturya'ya göre dahi zayıf olan Venedik'e gelmişti. Mora'daki Rumlar da, Katolik Venedik idaresin den hoşnut olmadıklarından İstanbul'daki patrik aracılığıyla yardım istiyorlardı. Venediklilerin Katolikliği yaymak istemeleri, OsmanlIlar zamanında mahal li halka verilmiş haklara dikkat etmemeleri ve uyguladıkları sıkı vergi siyaseti Ortodoks Rumları onlardan soğutmuştu. Fenerli Rumlar, 111. Ahmed’e müraaal ederek, Mora'nm Venediklilerden kurtarılmasını talep ettiler. Bu faaliyetlerde başrolü patrikhane oynamıştı.tesettür giyim
